ምናልባት ኣብ ፓንትሪኻ እቲ ዝበዝሐ ብዙሕ ዕዮ ዝዓዪ ፍርያት ሶዳ እዩ። ሶድየም ባይካርቦኔት ተባሂሉ እውን ዝፍለጥ ሶዳ፡ ኣልካላይን ውህደት ኮይኑ፡ ምስ ኣሲድ (ከም ቪነጋር፡ ጽማቝ ለሚን ወይ ጸባ ሓርጭ) ምስ ተሓዋወሰ፡ ደቀቕቲ ፍንጣጣታት ካርቦን ዳይኦክሳይድ ጋዝ ዘፍሪ ኮይኑ፡ ንማፊን፡ ባኒን ኩኪስን ፍሉፍን ኣየር ዘለዎን ንኽኸውን ንምብላዕ ፍጹም እዩ።
ኣጠቓቕማኡ ግን ካብቲ ንፈትዎ ኬክን ኩኪስን ምጥሓን ኣዝዩ ዝሓልፍ እዩ። ተፈጥሮኣዊ ምብስባስ ቅርጽን ኬሚካላዊ ባህርያትን ሶዳ ኣብ ከባቢ ገዛ ንምጽራይ ምቹእ ይገብሮ፡ ብፍላይ ኣብ ምሕጻብ ርስሓት፡ ምእላይ ጨናታትን ምእላይ ተሪር ርስሓትን። ፕረዚደንት ሞሊ ሜይድ ማርላ ሞክ፡ “ሶዳ ቁጠባውን ንከባቢ ዝምችእን ናይ ጽሬት ኣማራጺ እዩ” ትብል። "ብተወሳኺ ዝተፈላለዩ ናይ ጽሬት ዕማማት ክሰርሕ ዝኽእል ንኹሉ ዝዓለመ ጽሬት ዘለዎ መጽረዪ'ዩ።"
ንገዛኹም ንምጽራይ ሶዳ ንምጥቃም ዝበለጸ ምኽርታቶም ንምርካብ ምስ ክኢላታት ጽሬት ኣዘራሪብናዮም ኣለና።
ሳንዱቕ ጐሓፍ ብተፈጥሮኡ ምስ ግዜ ጨና የማዕብሉ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ውሽጢ ገለ ሶዳ ብምንጻግ ጨናታት ከተወግድ ትኽእል ኢኻ። ፕረዚደንትን ሓባራዊት ዋና ኣካያዲት ስራሕን ኣስፐን ክሊን ኣሊሻ ሶኮሎውስኪ፡ "ምስ ማይ ሓዊስካ ከም ረሳሕ ፈሳሲ ክትጥቀመሉ ትኽእል ኢኻ፡ ካብ ውሽጢ ድማ ጨናታት ንምጽራይን ንምእላይን" ትብል።
ሶዳ ውጽኢታዊ መብራህትን መወገዲ ርስሓትን ኮይኑ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ካብቲ ንፈትዎ ሴራሚክ ማንካታት ቡንን ሻሂን ርስሓት ካብ ምእላይ ዝኸብድ ነገር የለን። በቃ ነቲ ሶዳ ኣብቲ ማንካ ንጸግዮ እሞ ብዝረሰነ ሰፍነግ ቀስ ኢልካ ምሕጻብ ይብል ሶኮሎውስኪ።
ናይ ፎርኖ ሽጉርቲ ምብስባስን ምብስባስን ይከኣል። ቅብኣት፡ ዘይቲ፡ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ ፍርቂ. ሶኮሎቭስኪ፡ “ነቲ ሽጉርቲ ኣብ መሕጸቢ ሶዳን ውዑይ ማይን ምጥላቕ” ይብል። “ድሕሪ ገለ ሰዓታት ብብራሽ ምሕጻብ።”
ብሓፈሻ ሶዳ ምስ ከም ቪነጋር ዝኣመሰሉ ኣሲዳት ካብ ምሕዋስ ክትቁጠቡ ይግባእ ምኽንያቱ ቃጸሎ ከስዕቡ ዝኽእሉ ፍንጣጣታት ክፈጥሩ ስለ ዝኽእሉ። ሓደ መውጽኢ ማይ ብሕማቕ ምስ ዝዕጾ ግን እዚ ግብረ መልሲ ሓጋዚ ክኸውን ይኽእል። ፍርቂ ኩባያ ሶዳ ኣብቲ መውጽኢ ማይ ኣፍስስ፣ ድሕሪኡ ፍርቂ ኩባያ ጻዕዳ ቪነጋር። ነቲ መውጽኢ ማይ ዓጽዩ ን30 ደቓይቕ ኮፍ ክብል ንገብሮ። ሶኮሎውስኪ፡ “ድሕሪኡ ነቲ ፍርስራስ ንምፍሳስ ውዑይ ማይ ተጠቐም” ይብል።
ሶዳ ተፈጥሮኣዊ ምብስባስ ባህርያቱ ዓቢ መጽረዪ ግራውት ይገብሮ። ሶዳን ማይን ልስሉስ ሰሪሕካ ኣብቲ ዝጸልመተ ግራውት ክትለኽዮ ትኽእል ኢኻ፡ ድሕሪኡ ብብራሽ ስኒ ክትሕጸቦ ትኽእል ኢኻ።
ብርግጽ ሽቓቕካ ንምጽራይ ፍሉይ መጽረዪ ሳእኒ ሽቓቕ ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ፡ እንተኾነ ግን ዝያዳ ተፈጥሮኣውን ንከባቢ ዝምችእን መንገዲ ርስሓት ንምእላይን ሽቓቕካ ፍሩይ ንምግባርን ሶዳ ምጥቃም እዩ። ሶዳ ኣብ ሽቓቕ ንጸግዮ፡ ንእተወሰነ እዋን ኮፍ በልዎ፡ ድሕሪኡ ብብራሽ ሽቓቕ ምሕጻብ።
ክዳውንቲ ብሶዳ ቅድሚ ምሕካም ካብ ክዳውንቲ ተሪር ርስሓት ንምእላይ ቀሊልን ውጽኢታውን መገዲ እዩ። ሶኮሎቭስኪ፡ “ነቲ ክዳን ኣብ ውዑይ ማይን ሶዳን ንሓያሎ ሰዓታት ወይ ንሓደ ለይቲ ምጥላቕ” ይብል።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ልምዲ ምሕጻብ ክዳውንትኻ ሶዳ ብምውሳኽ፡ ሓይሊ ጽሬት ናይቲ ስሩዕ ዲተርጀንትካ ከተዕብዮ ትኽእል ኢኻ። ዳይርስ፡ “ኣብ ልምዲ ምሕጻብ ክዳውንትኻ ሶዳ ምውሳኽ፡ ጨናታት ንምእላይን ጸለምቲ ንኽበርሁን ክሕግዝ ይኽእል’ዩ” ይብል።
ሶዳ ምሕጻብ ክዳውንቲ ካብ ምሕጻብ ክዳውንቲ ንላዕሊ ዝዝርጋሕ እዩ- ንመሕጸቢ ማሽንካ እውን ብኣድማዒ መንገዲ ከጽርዮ ይኽእል። ሶኮሎቭስኪ፡ “ኣብ እዋን ባዶ ዑደት ሶዳ ተጠቐም፡ ነቲ ከበሮ ንምጽራይን ጨናታት ንምእላይን” ይብል።
ነቲ ትሪ ዝተቓጸለ ተረፍ ንምሕጻብ ሶዳ ተጠቐም። ዳይርስ፡ “ሶዳ ንመጥሓን፡ ድስቲን ጣውላን፡ ከምኡውን ንኻልእ ኣቕሑ ክሽነ ንምጽራይ ብሉጽ እዩ” ይብል። "ካብ ሶዳን ማይን ልስሉስ ምግቢ ሰሪሕካ ኣብቲ ሳእኒ ምግቢ ምልካይ ጥራይ እዩ። ነቲ ተረፍ ቅድሚ ምሕጻብካ ኣብቲ ሳእኒ ምግቢ ካብ 15 ክሳብ 30 ደቓይቕ ኮፍ ክብል ግበሮ።"
ማዕጾታት ሻወር ንኖራን ማዕድናትን ዝቕመጡ እዮም። ማዕጾታት ሻወርካ መሊሱ ንኽንጸባረቕ ቪነጋርን ሶዳን ዝተሓዋወሰ ተጠቐም። ኣብ ጎረቤትና ዝርከብ ትካል ግላስ ዶክተር ዳይረክተር ምምዕባል ሓድሽ ፍርያትን ቴክኒካዊ ስልጠናን ቶሚ ፓተርሰን፡ መጀመርታ ንሓንቲ ናይ ወረቐት መንጸፍ ኣብ ውዑይ ጻዕዳ ቪነጋር ምጥላቕን ኣብ ማዕጾን ትራክን ምልካይን ይመክር። ድሕሪኡ ካብ 30 ክሳብ 60 ደቓይቕ ኮፍ ይበል። "እቲ ቪነጋር ቁሩብ ኣሲዳዊ ምዃኑ፡ ናብ ውሽጢ ማዕድናዊ ዕቑር ማዕድናት ክኣቱን ክፈትሕን የኽእሎ" ይብል። ድሕሪኡ ነቲ ማዕጾ ብርጥብ ዝበለ ጨርቂ ወይ ኣብ ሶዳ ብዝተጠልቀየ ሰፍነግ ቀስ ኢልካ ደርዝዮ። ፓተርሰን፡ “ብዙሕ ኣይትሕጸብ እንተዘይኮይኑ ክትሃርሞ ኢኻ” ይብል።
ኣብ መወዳእታ ነቲ ማዕጾ ብዝተቐደሰ ማይ ምሕጻብ ነቲ ቪነጋርን ሶዳን ንምእላይ። "ኖራ እንተተሪፉ፡ ኩሉ እቲ ዝተቐመጠ ክሳብ ዝእለ፡ ምጽራይ ሶዳ ደግሞ" ይብል።
ምንጻፍካ ንምጽራይ ነቲ ናይ ሶዳ ጨና ዝፈትሕ ባህርያት ተጠቐመሉ። ኣብ ምንጻፍካ ሶዳ ንጸግ፡ ንገለ ደቓይቕ ኮፍ በል፡ ድሕሪኡ ቫክዩም ኣውጽኣዮ።
ፍራሽካ ምጽራይ ንጥዕናኻ ኣገዳሲ እዩ (ደሓር ከኣ ብዙሕ ግዜ ተሕልፎ)። ኣብ ፍራሽካ ሶዳ ንጸግ እሞ ቅድሚ ቫክዩም ምግባርካ ንገለ ደቓይቕ ኮፍ ኢሉ ካብ ፍራሽካ ጨናታት ንምእላይ። ወይ ድማ፡ ርስሓት ከተውጽእ እንተድኣ ኣድልዩካ፡ ቪነጋርን ሶዳን ምሕዋስ ይከኣል። መጀመርታ ነቲ ቪነጋር ኣብቲ ርስሓት ንጸግዮ፡ ድሕሪኡ ኣብ ልዕሊኡ ሶዳ ንጸግዮ። ብመንጸፍ ሸፊንካ ቅድሚ ቫክዩም ምግባርካ ንገለ ሰዓታት ኮፍ ክብል ግደፎ።
ካብቲ ዘይጥዑም ጨና ንምእላይ ኣብ ጫማኻ ሶዳ ንጸግ። ቅድሚ ጫማኻ ምልባስካ ነቲ ሶዳ ምብራዝ ጥራይ ኣይትረስዕ።
መብሰሊ ምግቢ ብመግቢ ወይ ቅብኣት እንተተዓጽዩ ክረክስ ይኽእል። ነቲ መብሰሊ ብልስሉስ ሶዳን ማይን ምጽራይ ነቲ ርስሓት ከወግድን ነቲ መብሰሊ ናብ ጽሩይ ኩነታቱ ክመልሶን ይኽእል። ገለ ገለ መብሰሊታት ከም ልሙጽ ብርጭቆ ዘለዎም ግን ብቐሊሉ ከም ዝሕከኹ ኣይትረስዕ። ዝተፈላለየ ዓይነት መጽረዪ ተጠቐም።
ዕንጨይቲ መቑረጺ ሰሌዳ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ምሓዝ ገለ ጥንቃቐ ይሓትት። ንመቑረጺ ሰሌዳኻ ብፍርቂ ለሚንን ንእሽቶ ሶዳን ብምድራዝ ከተጽርዮ ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ ንርስሓት ንምቅላልን ዝኾነ ተረፍ ጨናታት ንምእላይን ክሕግዝ እዩ።
ኣብ ፍሪጅካ ጨናታት ንምውጋድ፡ ነቲ ሶዳ ካብቲ ዕሹግ ከተውጽኦ እኳ ኣየድልየካን እዩ። መብዛሕትኦም ሳንዱቕ ሶዳ መትረብ ጎድናዊ ፓነላት ዘለዎም ኮይኖም መኽደኒ ናይቲ ናይ ወረቐት ሳንዱቕ ኣውጺእካ ነቲ መትረብ ጎድኒታት ክትገልጽ የኽእለካ። ሓደ ኣብ ፍሪጅ ፖፕ ጥራይ ፖፕ ጌርካ ነቲ ጨና ዝፈትሕ ስሕበት ክሰርሕ ፍቐደሉ።
ድኹም ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሑ መሕጸቢ ሳእኒ፡ መትሓዚታትን መሳርሒታትን ሓድሽ ንኽመስሉ ንምጽራይ ሶዳ ተጠቐም። ንመሕጸቢ ማይ፦ ኣብቲ መሕጸቢ ሳእኒ ልግሲ ዝመልኦ መጠን ሶዳ ንጸግ፣ ድሕሪኡ ንርስሓትን ርስሓትን ብርጥብ ዝበለ ማይክሮፋይበር ጨርቂ ወይ ሰፍነግ ምሕጻብ፣ ድሕሪኡ ብዝሑል ማይ ምሕጻብ። ንመሳርሕታትን መትሓዚታትን ከም ፋውስ፡ መጀመርታ ኣብ ርጥብ ዝበለ ጨርቂ ሶዳ ንጸግ እሞ ነቲ ስቴንለስ ስቲል ቀስ ኢልካ ደርዝዮ ጽሩይን ንብሩህን ክኸውን።
ተፈጥሮኣውን ንከባቢ ዝምችእን መንገዲ ተፈጥሮኣዊ ብርሃን ብሩር ንምምላስ፡ ካብ ሶዳን ማይን ልስሉስ ምግባር ጥራይ እዩ። ነቲ ብሩር ኣብቲ ናይ ሶዳ ልስሉስ ምጥላቕ ንገለ ደቓይቕ (ብኸቢድ ዝተበከለ ብሩር ክሳብ 10 ደቓይቕ) ኮፍ ክብል ንገብሮ። ድሕሪኡ ብዝሑል ማይ ምሕጻብን ብጨርቂ ቀስ ኢልካ ምሕጻብን።
እቲ እንኮ ፍሉይ ዝኾነ ብሩርካ ኦክሳይድ ኮይኑ ፓቲና ኣማዕቢሉ ክትዕቅቦ እንተደሊኻ ጥራይ እዩ። ሶኮሎውስኪ፡ “ሶዳ ካብ ገለ ብሩር ነገራት፡ ከም ስልማት ወይ ስልማት ዝኣመሰለ ፓቲና ከውጽእ ይኽእል እዩ” ይብል። “ኣብ ብሩርካ ዝድለ ፓቲና ንምዕቃብ ብሩር መጽረዪ ወይ ፖሊሽ ጨርቂ ምጥቃም ዝበለጸ እዩ።”
መኽዘን መግቢ ድሕሪ ተደጋጋሚ ምጥቃም ከም ቀይሕ ሶስ ዝኣመሰሉ ቀመማት ምኽዛን ክለኽዩ ከም ዝኽእሉ ምስጢር ኣይኮነን። ኣብ መሕጸቢ ሳእኒ ምሕጻብ እኹል እንተዘይኮይኑ፡ ገለ ሶዳን ማይን ኣብቲ መትሓዚ ንጸግ እሞ ንሓደ ለይቲ ኮፍ ክብል ግደፎ። ንጽባሒቱ ንግሆ ነቲ ናይ ሶዳ ልስሉስ ምሕጻብ እሞ ነቲ ሓድሽ ርስሓት ዘይብሉ መትሓዚኻ ኣስተማቕሮ።
ሶዳ ክትጥቀም ከለኻ ግን ተጠንቀቕ፡ ምኽንያቱ ናይ ምሕራር ባህርያቱ ንኹሉ ኣብ ከባቢ ገዛ ንምጽራይ ዘይምቹእ ስለ ዝገብሮ። "ሶዳ ምብስባስ ስለዝኾነ፡ ንመስትያት ወይ መስኮት ዝኣመሰሉ ብርጭቆታት፡ ዝተወሰኑ ጸፍሒ ቦታታት፡ ወይ ንዝተዛዘመ ዕንጨይቲ ፍርናሽ/መሬት ንምጽራይ ኣይጥዕምን'ዩ" ይብል ሞክ። ከምኡ’ውን ኣብ ኣሉሚንየም መብሰሊ ኣቕሑ፡ ኣብ ተፈጥሮኣዊ ኣእማን፡ ብወርቂ ዝተለበጠ ነገራት፡ ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሒታት፡ ወይ ከም ሉልን ኦፓልን ዝኣመሰሉ ክቡራት ኣእማን ክትጥቀመሉ የብልካን።
ዳይርስ፡ “ከም ኣሉሚንየም ወይ እምኒ-ሓጺን ዝኣመሰለ ብቐሊሉ ዚብስብስ ገጽ ካብ ምጽራይ ኣወግድ” ይብል። ሶዳ ምስ ገለ ንብረት ከም ኣሉሚንየም እውን ርክብ ብምግባር ሕብሪ ምቕያር ከስዕብ ይኽእል።
ብርግጽ ንገዛኻን ከባቢኻን ንምጽራይ ሶዳ ክትጥቀም ከለኻ ውሑስ ክትከውን ስለ እትደሊ፡ ሶዳ ምስዞም ዝስዕቡ ፍርያት ከምዘይትሓዋውሶ ኣረጋግጽ።
ኣብ ገሊኡ ኣጋጣሚታት፡ ነዞም ንጥረ ነገራት እዚኣቶም ምሕዋስ፡ ንሶዳ ውጽኢታዊ ኸም ዘይኰነ ይገብሮ ጥራይ እዩ። እዚ ዝኸውን ንኣብነት ምስ ኣልኮላዊ መስተ ምስ ዝሕወስ እዩ። ኣብ ካልእ ኣጋጣሚታት ግን ጎዳኢ ኬሚካላዊ ምላሽ ከጋጥም ይኽእል። ሶዳ ምስ ሃይድሮጅን ፐሮክሳይድ፡ ኣሞንያ፡ ክሎሪን ብልች ወይ ኬሚካላዊ ጽሬት ኣብ ዕጹው መትሓዚ ምስ ዝሕወስ ኦክስጅንን ካልእ መርዛም ጋዛትን ክለቅቕ ይኽእል።
መብዛሕትኡ ግዜ ማይ ምስ ሶዳ ምሕዋስ ጥራይ እቲ ዝድለ ውጽኢት ጽሬት ይረክብ።