ሜላሚን ናይ ጠረጴዛ ኣቕሑ ንደቂቕ ቻይናኻ ከይጎድእ ከይተጨነቕካ ኣብ ልዕሊ ደርብኻ ክትነብር የኽእለካ። እዞም ግብራዊ ኣቑሑት ኣብ 1950ታትን ኪኖኡን ንመዓልታዊ መግቢ ብኸመይ ኣገደስቲ ከም ዝኾኑ ፍለጥ።
ሊያን ፖትስ ንሰላሳ ዓመታት ንዲዛይንን ኣባይትን ክትሽፍን ዝጸንሐት ሽልማት ዝረኸበት ጋዜጠኛ እያ። ካብ ምምራጽ ሕብሪ ፓለቲ ክፍሊ ክሳብ ምብቋል ውርሻ ኮሚደረ ክሳብ መበገሲ ዘመናዊነት ኣብ ውሽጣዊ ዲዛይን ኣብ ኩሉ ነገራት ክኢላ እያ። ስርሓ ኣብ ህግደፍ፡ ፓረድ፡ ቢኤችጂ፡ ትራቨል ቻነልን ቦብ ቪላን ተዘርጊሑ እዩ።
ማርከስ ሪቭስ ምኩር ደራስን ኣሕታምን ሓቅታት ዝምርምርን እዩ። ንመጽሔት ዘ ሶርስ ጸብጻባት ክጽሕፍ ጀሚሩ። ስርሑ ኣብ ዘ ኒውዮርክ ታይምስ፡ ፕለይቦይ፡ ዘ ዋሽንግተን ፖስትን ሮሊንግ ስቶንን ካልኦት ጽሑፋትን ተዘርጊሑ እዩ። እታ ሶምዋን ስክሪምድ: ዘ ራይዝ ኦፍ ራፕ ኢን ዘ ብሉክ ፓወር ኣፍተርሾክ እትብል መጽሓፉ ንሽልማት ዞራ ኒል ሃርስቶን ተሓጽያ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኒውዮርክ ተሓጋጋዚ ኣባል ፋካሊቲ ኮይኑ፡ ኣብኡ ጽሑፍን ርክብን ይምህር። ማርከስ ካብ ዩኒቨርሲቲ ሩትገርስ ኣብ ኒው ብራንስዊክ ኒውጀርሲ ናይ መጀመርታ ዲግሪኡ ረኺቡ።
ኣብ ድሕሪ ኲናት ዝነበረት ኣመሪካ፡ እቲ ልሙድ ማእከላይ ደርቢ ዝነብረሉ ከባቢ፡ ብፓቲዮ ድራር፡ ብዙሓት ቆልዑ፡ ከምኡ’ውን ጽቡቕ ቻይናን ከቢድ ዳማስካዊ ጨርቂ ጠረጴዛ ሒዝካ ድራር ክትከይድ ዘይትሓልመሉ ዕረፍቲ ዝህብ ምትእኽኻብን ዝልለ’ዩ ነይሩ። ኣብ ክንድኡስ፡ ኣብቲ ዘመን እቲ ዝምረጽ ዝነበረ መቑረጺ ምግቢ፡ ብፍላይ ድማ ካብ ሜላሚን ዝተሰርሑ መቑረጺ ምግቢ ፕላስቲክ እዩ ነይሩ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦበርን ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ውሽጣዊ ዲዛይንን ብዛዕባ ታሪኽ ውሽጣዊ ዲዛይን ኮርስ እትምህርን ዶክተር ኣና ሩት ጋትሊንግ፡ “ሜላሚን ብርግጽ ነዚ መዓልታዊ ኣነባብራ ይልቃሕ እዩ” ትብል።
ሜላሚን ኣብ 1830ታት ብጀርመናዊ ኬሚስት ጁስቱስ ፎን ሊቢግ ዝተማህዘ ፕላስቲክ ረዚን እዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ንብረት ንምፍራይ ክቡር ስለ ዝነበረን ቮን ሊቢግ በቲ ምህዞኡ እንታይ ከም ዝገብር ፈጺሙ ስለ ዘይወሰነን፡ ንሓደ ዘመን ድቃስ ጸኒሑ። ኣብ 1930ታት ምዕባለ ቴክኖሎጂ ንሜላሚን ንምፍራይ ርካሽ ስለ ዝገበሮ፡ ዲዛይነራት ካብኡ እንታይ ከም ዝሰርሑ ክሓስቡ ጀመሩ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ እዚ ዓይነት ተርሞሴት ፕላስቲክ ክውዕይን ክቕረጽን ብተመጣጣኒ ዋጋ ዝሽየጥን ብብዝሒ ዝፍጠርን ኣቕሑ ድራር ክኸውን ከም ዝኽእል ተረድኡ።
ኣብ መጀመርታ መዓልታቱ፡ ኣብ ኒውጀርሲ ዝመደበሩ ኣመሪካዊ ሳይናሚድ፡ ሓደ ካብቶም ንኢንዱስትሪ ፕላስቲክ ዱቄት ሜላሚን ዘፍርዩን ኣከፋፈልቲን ዝነበሩ ፍሉጣት ትካላት እዩ ነይሩ። ንሳቶም ድማ ነቲ ዝሰርሕዎ ሜላሚን ፕላስቲክ “ሜልማክ” ብዝብል ምልክት ንግዲ ኣመዝጊቦም። እዚ ንብረት እዚ ንመትሓዚ ሰዓት፣ መትሓዚ ምድጃን መትሓዚ ፍርናሽን ንምስራሕ እውን ዝውዕል እኳ እንተኾነ ብቐንዱ ግን ንኣቑሑት ጠረጴዛ ንምስራሕ ዝውዕል እዩ።
ሜላሚን ኣብ እዋን ካልኣይ ውግእ ዓለም ብሰፊሑ ይጥቀሙሉ ነይሮም፣ ንወተሃደራትን ኣብያተ ትምህርትን ሆስፒታላትን ብብዝሒ ይፈርዩ ነበሩ። ሓጺንን ካልኦት ንብረታትን ሕጽረት ስለዘለዎም፡ ሓደስቲ ፕላስቲክ ከም ናይ መጻኢ ንብረት ይቑጸሩ። ሜላሚን ዘይከም ካልኦት ቀዳሞት ፕላስቲካት ከም ባከላይት፡ ብኬሚካል ርጉእን ነዊሕ ዝጸንሕን ኮይኑ፡ ስሩዕ ምሕጻብን ሙቐትን ክጻወር ዝኽእል እዩ።
ድሕሪ እቲ ኲናት፡ ሜላሚን ዝበሃል ኣቕሑ ጠረጴዛ ብብዝሒ ናብ ኣሽሓት ኣባይቲ ኣትዩ። "ኣብ 1940ታት ሰለስተ ዓበይቲ ተኽልታት ሜላሚን ነይሮም፡ ኣብ 1950ታት ግን ኣማኢት ነይሮም" ይብል ጋትሊን። ገለ ካብቶም ዝበዝሑ ህቡባት ምልክታት መብሰሊ ሜላሚን ብራንቸል፡ ቴክሳስ ዌር፡ ሌኖክስ ዌር፡ ፕሮሎን፡ ማር-ክረስት፡ ቡንቶንዌርን ራፍያ ዌርን ይርከብዎም። .
ድሕሪ ኲናት ዝነበረ ቁጠባዊ ዕቤት ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ኣመሪካውያን ናብ ከባቢ ከተማታት ኣብ ዝግዕዙሉ ዝነበሩ እዋን፡ ምስቲ ሓድሽ ገዝኦምን ኣነባብራኦምን ዝሰማማዕ ሜላሚን ዝበሃል ናይ ድራር ኣቑሑት ሴት ገዚኦም። ኣብ ፓቲዮ ምንባር ህቡብ ሓድሽ ኣምር ኮይኑ ኣሎ፡ ስድራቤታት ድማ ናብ ደገ ክውሰዱ ዝኽእሉ ርካሽ ፕላስቲክ ኣቕሑ የድልዮም። ኣብቲ ዕቤት ዕሸላት ዝነበረሉ እዋን፡ ሜላሚን ነቲ ዘመን ምቹእ ንብረት እዩ ነይሩ። "እቶም ሸሓኒታት ብሓቂ ዘይተለምዱ እዮም፡ ክትጥንቀቕ ድማ ኣየድልየካን'ዩ" ይብል ጋትሊን። “ክትድርብዮም ትኽእል ኢኻ!”
ካብቲ እዋን እቲ ዝነበረ መወዓውዒታት፡ ንመብሰሊ መልማክ ከም ሓደ ስሕበት ዘለዎ ፕላስቲክ “ኣብቲ ክላሲካል ትውፊት ብዘይ ሓልዮት ምንባር” ይገልጽ ነይሩ። ካልእ ኣብ 1950ታት ዝነበረ ናይ ብራንቸል መስመር ሕብሪ-ፍላይት መወዓውዒ፡ ኣቕሑ ምግቢ “ከይቕንጠጥ፡ ከይስንጥቕ ወይ ከይስበር ውሕስነት ከም ዘለዎ” ይገልጽ። ህቡባት ሕብርታት ሮዛ፡ ሰማያዊ፡ ቱርኩዝ፡ መንቱ፡ ብጫን ጻዕዳን ኮይኖም፡ ብዕምባባ ወይ ኣቶሚክ ቅዲ ድሙቕ ጂኦሜትሪካዊ ቅርጽታት ኣለዎም።
"ብልጽግና 1950ታት ካብ ካልእ ዓሰርተ ዓመታት ዝተፈልየ እዩ ነይሩ" ይብል ጋትሊን። ኣብቲ ዘመን ዝነበረ ተስፋ ኣብ ድሙቕ ሕብርታትን ቅርጽን ናይዞም ምግቢታት ይንጸባረቕ ትብል። ጋትሊን፡ “ሜላሚን ጠረጴዛ፡ ኵሎም እቶም ኣብ መፋርቕ ክፍለ ዘመን ዝነበሩ ፊርማ ዘለዎም ጂኦሜትሪካዊ ቅርጽታት፡ ከም ቀጠንቲ ሳእኒን ጽፉፋት ንኣሽቱ መትሓዚ ጽዋእን ኣለዎም” ይብል ጋትሊን። ዓደግቲ ነቲ ዲኮር ፈጠራን ቅዲን ንምውሳኽ ሕብርታት ክሓዋውስን ክመዓራረዩን ይተባብዑ። ሓጎስ።
እቲ ዝበለጸ ክፋል መልማክ ምሉእ ብምሉእ ብተመጣጣኒ ዋጋ ምህላዋ እዩ: ንኣርባዕተ ሰባት ዝኸውን ሴት ኣብ 1950ታት ኣስታት 15 ዶላር ሕጂ ድማ ኣስታት 175 ዶላር እዩ። ጋትሊን፡ “ክቡራት ኣይኮኑን” ኢሉ። "ድሕሪ ሒደት ዓመታት ክትትክኦምን ሓደስቲ ሕብርታት ናይ ምርካብን ኣማራጺ ስለዘለካ፡ ትረንድታት ክትሓቑፍን ብሓቂ ስብእናኻ ከተርኢን ትኽእል ኢኻ።"
ዲዛይን ናይቲ ሜላሚን ዝበሃል ናይ ጠረጴዛ ኣቕሑ እውን ኣዝዩ ዝድነቕ እዩ። ኣሜሪካዊ ሳይናሚድ ነቲ ካብ ስቲበንቪል ፖተርይ ካምፓኒ ዝረኸቦ ኣሜሪካዊ ሞደርን መስመር ኣቑሑት ጠረጴዛ ዘመናዊነት ናብ ኣሜሪካዊ መኣዲ ዘምጽአ ኢንዱስትርያዊ ዲዛይነር ራስል ራይት ቆጺርዎ፡ ብፕላስቲክ ኣቑሑት ጠረጴዛ ስሕበት ክሰርሕ። ራይት ንመስመር ኣቑሑት ጠረጴዛ መልማክ ንሰሜናዊ ፕላስቲክ ኩባንያ ዲዛይን ገይሩ፡ እዚ ኩባንያ እዚ ኣብ 1953 ብጽቡቕ ዲዛይን ሽልማት ቤተ መዘክር ዘመናዊ ስነ ጥበብ ተዓዊቱ።እቲ “ገዛ” ዝበሃል እኩብ ስብስብ ሓደ ካብቶም ኣብ 1950ታት መልማክ ዝሰርሖም ህቡባት እኩባት እዩ።
ኣብ ሰብዓታት፡ መሕጸቢ ሳእንን ማይክሮዌቭን ኣብ ክሽነታት ኣመሪካ ቀንዲ መግቢ ኮይኑ፡ ሜላሚን ዝበሃል መብሰሊ ንብረት ድማ ካብ ሞገስ ወጻኢ ኮይኑ። እቲ ኣብ 1950ታት ዝነበረ መስተንክር ፕላስቲክ ኣብ ክልቲኡ ኣቕሑ ምግቢ ንምጥቃም ውሑስ ዘይነበረ ኮይኑ፡ ንመዓልታዊ ኣቕሑ ምግቢ ዝሓሸ ምርጫ ኮይኑ ብኮረል ተተኪኡ ኣሎ።
ይኹን እምበር ኣብ መጀመርታ 2000ታት ሜላሚን ምስ ኣብ መፋርቕ ክፍለ ዘመን ዝነበረ ዘመናዊ ኣቑሑት ገዛ ህዳሴ ኣጋጢምዎ። እቲ መበቆላዊ ናይ 1950ታት ተኸታታሊ ኣቑሑት ኣካቢ ኮይኑ ሓድሽ መስመር ናይ ሜላሚን ናይ ጠረጴዛ ኣቕሑ ተፈጢሩ።
ኣብ ቀመርን መስርሕ ምፍራይን ሜላሚን ዝግበር ቴክኒካዊ ለውጢ፡ ንመሕጸቢ ሳእኒ ውሑስ ይገብሮን ሓድሽ ህይወት ይህቦን። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ፡ ኣብ ዘላቕነት እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ተገዳስነት፡ ሜላሚን ካብቶም ድሕሪ ሓደ ግዜ ኣብ መጉሓፊ ዝውድኡ ሓደ ግዜ ዝድርበ ጽላት፡ ህቡብ ኣማራጺ ክኸውን ገይርዎ ኣሎ።
ይኹን እምበር፡ ብመሰረት ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን ኣመሪካ፡ ሜላሚን ክሳብ ሕጂ ንማይክሮዌቭ ምውዓይ ምቹእ ስለዘይኮነ፡ ንኣረጊትን ሓድሽን ዳግማይ ምትንሳኡ ይድርቶ።
"ኣብዚ ናይ ምቹእነት ዘመን፡ ኣንጻር እቲ ኣብ 1950ታት ዝነበረ ትርጉም ምቹእነት፡ እቲ ኣረጊት ሜላሚን ድራር ንብረት መዓልታዊ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ተኽእሎ የብሉን" ይብል ጋትሊን። ንነዊሕ እዋን ዝጸንሑ ናይ 1950ታት ድራር ኣቕሑ ብተመሳሳሊ ጥንቃቐ ንሕክምዎም ንሓደ ጥንታዊ ንብረት። ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን፡ ፕላስቲክ ጻሕሊ ክቡር መእከቢ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ጥንታዊ ሜላሚን ድማ ጽቡቕ ቻይና ክኸውን ይኽእል።