እዚ ጽሑፍ እዚ ምስቲ ኣብ ዘይማዕርነት ንምጽናዕ ዝውፈ ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ኣገልግሎት ዜና ማእከል ህዝባዊ ቅንዕና ብምትሕብባር ዝተሓትመ እዩ።
ነብስኻ ምሕጻብ። ሽፋን። ብሽክሌታ። ኬቨን ሃርትሊ፡ ድሩ ዊንን ጆሹዋ ኣትኪንስን ኣብ ዝሞቱሉ እዋን ኣብ ውሽጢ 10 ኣዋርሕ ካብ ነንሕድሕዶም ይሰርሑ እኳ እንተነበሩ፡ ኣብ ስራሕ ግን ይሰርሑ ነይሮም። እቶም ኣቑሑት ይፈላለዩ እዮም፡ ዕድሚኦም ዘሕጽር ምኽንያት ግን ሓደ እዩ፡ ኣብ ቀለም ዝቕንጥጡ መሳርሒታትን ካልኦት ኣብ ድኳናት ዝሽየጡ ፍርያትን ዝርከቡ ኬሚካላት። ኣብ መላእ ሃገር።
ኣብ ሓዘንን ፍርሕን ስድርኦም፡ ሜቲሊን ክሎራይድ ንኻልእ ሰብ ከይቀትል ዝከኣሎም ኩሉ ክገብሩ ቃል ኣተዉ።
ኣብ ኣሜሪካ ግን ብሰንኪ ልሕሉሕ ምክልኻል ሰራሕተኛታትን ተጠቀምትን ተመሳሳሊ ዕጫ ዘጋጠሞም ትካላት ኬሚካል ውሑዳት እዮም። ስለዚ ሜቲሊን ክሎራይድ ዋላ’ኳ ቅድሚ ሃርትሊን ዋይንን ኣትኪንስን ምውላዶም ብዛዕባ ሓደጋታት ተንፋሱ መጠንቀቕታታት እንተተዋህበ፡ ተኸታታሊ ቀታሊ ኮይኑ። ኣብዚ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ብዘይ ዝኾነ ይኹን ትካል ምትእትታው ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ እንተዘይኮይኑ ካብኡ ንላዕሊ ተቐቲሎም እዮም።
ድሕሪ መርመራ ብማእከል ህዝባዊ ቅንዕናን ካብ ተጣበቕቲ ድሕነት ጻውዒታትን፡ ኣብ መወዳእታ ኤጀንሲ ሓለዋ ከባቢ ኣመሪካ፡ እቲ ንጥረ ነገር ኣብ ቀለም ዝቕንጥጥ መሳርሒታት ምጥቃም ሰፊሕ እገዳ ክግበር ሓሳብ ኣቕሪቡ።
ጥሪ 2017 እዩ ነይሩ፡ ናይ መወዳእታ መዓልታት ምምሕዳር ኦባማ። ሃርትሊ ኣብ ሚያዝያ ናይታ ዓመት፡ ዊን ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናይታ ዓመት፡ ኣትኪንስ ድማ ኣብ ለካቲት ናይታ ዝቐጸለት ዓመት ሞይቶም፡ እዚ ድማ ምምሕዳር ትራምፕ ብዛዕባ ምውጋድ ምቁጽጻር ቅንኣት ዝነበሮን ደንቢ ኣብ ክንዲ ምውሳኽ ከወግድ ዝደለየሉን እዋን እዩ- ብፍላይ ድማ ንሃዋህው ኢፒኤ። እቲ ናይ ሜቲሊን ክሎራይድ እማመ ናብ ዝኾነ ቦታ ኣይከደን።
ይኹን እምበር፡ ድሕሪ ሞት ኣትኪንስ ድሕሪ 13 ኣዋርሕ፡ ኤጀንሲ ሓለዋ ከባቢ ትራምፕ፡ ብጸቕጢ፡ መሸጣ ችርቻሮ ናይቶም ሜቲሊን ክሎራይድ ዝሓዙ ቀለም ዝቕንጥጡ መሳርሒታት ደው ከብል ወሲኑ። ኣብ ወርሒ ሚያዝያ፡ ኤጀንሲ ሓለዋ ከባቢ ባይደን፡ እቲ ኬሚካል ኣብ ኩሉ ሃለኽቲ ፍርያትን መብዛሕትኡ ናይ ስራሕ ቦታታትን ዝእግድ ሕጊ ኣቕሪቡ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ካሊፎርንያ ሳንፍራንሲስኮ ክሊኒካዊ ፕሮፌሰር ሞያውን ከባብያውን ሕክምና ዶክተር ሮበርት ሃሪሰን፡ “ኣብ ኣመሪካ ሳሕቲ ኢና ከምዚ ንገብር” ኢሉ። “እዞም ስድራ ጀጋኑይ እዮም።”
ነዚ ውጽኢት ንምዕዋት ዘጋጠመ ብድሆታት ብኸመይ ከም ዝሰገሩን፡ እቲ ኩነታት ሓደገኛታት ፍርያት፡ ውሑስ ዘይኮነ ናይ ስራሕ ሃዋህው፡ ብከላ ወይ ካልእ መጉዳእቲ ዘጠቓልል ይኹን፡ ብተመሳሳሊ ኣጸጋሚ መንገዲ ትጅምር እንተኾንካ እንታይ ከም ዝመኽሩን እንሆ።
ወዲ 31 ዓመት ሓዉ ድሩ፡ ኣብ ሳውዝ ካሮላይና ዝሑል ቡን ዝሽየጠሉ እንዳ ቡንን ብእግሩ ዝኣቱ ፍሪጅን ንምሕዳስ ሜቲሊን ክሎራይድ ዝዓደገ ብራያን ዊን፡ "ኩሉ ነገር ጉግል ግበር" ይብል። “ንሰባት ምብጻሕ ድማ።”
በዚ ድማ እዩ ነቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ሞት ሓዉ ዝተሓትመ መርመራ ህዝባዊ ቅንዕና ረኺብዎ፡ ምስ ክኢላታት ብምርኻብ፡ ነቲ ፍርያት ካበይ ክገዝኦ ከም ዝኽእል ክሳብ ስለምንታይ እቶም ሞት ንምክትታል ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ ኩሉ ተማሂሩ። (ትኪ ሜቲሊን ክሎራይድ ኣብ ዕጹው ቦታታት ምስ ዝእከብ ቀታሊ ኮይኑ፡ መርመራ መርዛም ነገራት እንተዘይገይሩ ድማ ተፈጥሮኣዊ ሞት ዝመስል ወቕዒ ልቢ ከስዕብ ይኽእል።)
ምኽሪ ካብ ዌንዲ ሃርትሊ ኣደ ኬቨን፡ “ኣካዳሚያዊ” ኣብቲ ምድላይ ቁልፊ ቃል እዩ። ኣብኡ ምሉእ ዝርዝር መጽናዕቲ ክጽበየካ ይኽእል እዩ። "እዚ ርእይቶታት ካብ ሓቅታት ንምፍላይ ክሕግዝ'ዩ" ክትብል ኣብ ኢመይላ ጽሒፋ።
ሎረን ኣትኪንስ ዝተባህለት ኣደ ወዲ 31 ዓመት ጆሹዋ፡ ኣብ ፋርኬታ ብሽክለታ ቢኤምኤክስ እናተሓንበበት እንከላ ዝሞተት፡ ምስ ኣባል ዩሲኤስኤፍ ሃሪሰን ብዙሕ ግዜ ተዘራሪባ ነይራ። ኣብ ለካቲት 2018፡ ወዳ ኣብ መሬት ሞይቱ ረኺባቶ፡ ኣብ ጥቓኣ ሊትሮ ዝቑመቱ ዕትሮ ቀለም ዝቕንጥጥ መሳርሒ ተደፊኡ።
ሃሪሰን ብዛዕባ ሜቲሊን ክሎራይድ ዝነበራ ኣፍልጦ፡ ንጸብጻባት መርዛምነትን መርመራ ሬሳን ወዳ ናብ ንጹር ጠንቂ ሞት ክትትርጉሞ ሓጊዝዋ። እዚ ንጹርነት እዚ ንስራሕ ጽኑዕ መሰረት ይፈጥር።
መብዛሕትኡ ግዜ፡ ንኬሚካላት ምቅላዕ ኣብ ሰባት ንነዊሕ ዓመታት ዘይርአ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ሳዕቤናት ጥዕና ከስዕብ ይኽእል። ብከላ እውን ተመሳሳሊ ዛንታ ክኸውን ይኽእል እዩ። መንግስታት ከምዚ ዓይነት ጉድኣት ንምፍታሕ ስጉምቲ ክወስዱ እንተደሊኹም ግን ኣካዳሚያዊ ምርምር ገና ጽቡቕ መበገሲ እዩ።
ቀንዲ ምንጪ ዓወቶም ድማ፡ እታ ስድራቤት ምስቶም ድሮ ኣብ ጉዳይ ድሕነት ኬሚካል ዝሰርሑ ጉጅለታትን ኣብ ነንሕድሕዶምን ዝነበሮም ርክብ እዩ።
ንኣብነት፡ ሎረን ኣትኪንስ ካብቲ ንጥዑያት ስድራቤታት ውሑስ ኬሚካላት (ሕጂ መርዛም ነጻ መጻኢ) ዝጣበቕ ጉጅለ፡ ብዛዕባ ፍርያት ሜቲሊን ክሎራይድ ዝምልከት ናይ Change.org ጥርዓን ረኺባ፡ ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝጠፍአ ወዳ ንምዝካር ነቲ ጥርዓን ፈሪማቶ። ብራያን ዋይን ቀልጢፉ ኢዱ ዘርጊሑ።
ሓያላት ሓይልታት ሓይሎም ብምውህሃድ ብልጫታቶም ምሉእ ብምሉእ ክግንዘቡ ጀሚሮም ኣለዉ። ካብ EPA ስጉምቲ እንተዘይተወሲዱ፡ እዞም ስድራቤታት ንቸርችታት ፍርያት ካብ መደርደሪታቶም ከውጽኡ ብምግዳድ ካብ ባዶ ክጅምሩ ኣይክግደዱን እዮም: ውሑስ ኬሚካላት ጥዕና ዘለዎም ስድራቤታት ነዚ ዓይነት ጻውዒት ምላሽ ንምሃብ “Mind the Stores” ዝብል ወፍሪ ኣበጊሶም።
ሕግታት ትካል ወይ ውሽጣዊ ኣሰራርሓ ናይቲ ኣብ ካፒቶል ሂል ዝግበር ሎቢንግ ባዕሎም ክፈልጡ ኣየድልዮምን እዩ። ውሑስ ኬሚካላት፡ ጥዑያት ስድራቤታትን ፈንድ ምክልኻል ከባቢን ኣብዚ መዳይ ክእለት ኣለዎም።
ተወሳኺ ንባብ፡ 'ናይ ዕድመ ጾር'፡ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ኣረጋውያን ጸለምቲ ሰባት ብብከላ ኣየር ብሰለስተ ዕጽፊ ናይ ጸለምቲ ዓበይቲ ከም ዝሞቱ ይሕብር
ቋንቋ ምርካብ ኣብ ለውጢ ክሊማ ሄዘር ማክቲር-ቶኒ ንፍትሒ ከባቢ ኣብ ደቡብ ትቃለስ
"ከምዚ ዝበለት ጋንታ ከተዋህልል ​​ምስ እትኽእል ... ናይ ብሓቂ ሓያል ሓይሊ ኣለካ" ይብል ብራያን ዊን፡ ንቤት ምኽሪ ምክልኻል ሃብቲ ተፈጥሮ ከም ካልእ ነቲ ጉዳይ ብንጥፈት ዝስዕቦ ጉጅለ ምዃኑ ኣመልኪቱ።
ኩሉ ኣብዚ ቃልሲ ዝግደስ ሰብ ኣብኡ ህዝባዊ ተራ ክጻወት ኣይክእልን እዩ። ንኣብነት ቀዋሚ ሕጋዊ ደረጃ ዘይብሎም ስደተኛታት ኣብ ስራሕ ቦታ ሓደጋታት ከጋጥሞም ዝለዓለ ሓደጋ የጋጥሞም፣ ደረጃ ዘይምህላዎም ድማ ንኽዛረቡ ከጸግሞም ወይ ዘይከኣል ክገብሮም ይኽእል።
እዞም ስድራቤታት ኩሉ ኣቓልቦኦም ኣብ EPA እንተድኣ ኣተኲሮም፡ እቲ ትካል ዝኾነ ስጉምቲ ክወስድ ኣይክእልን እዩ፡ ብፍላይ ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ደንብታት ንድሕሪት ምድፋእ ኣብ ግምት ብምእታው።
ህይወት ሰባት ንምድሓን ሜቲሊን ክሎራይድ ዝሓዘ ቀለም ዝቕንጥጥ መሳርሒታት ከይሸጡ "ድኳናቶም ብምምሕዳር" ኣብ ልዕሊ ቸርችታት ጸቕጢ ይገብሩ ኣለዉ። ጥርዓናትን ተቓውሞን ሰሪሖም። ሆም ዲፖን ዋልማርትን ሓዊሱ ኩባንያታት ደው ክብሉ ተሰማሚዖም።
ኣባላት ኮንግረስ ብመንገዲ ውሑስ ኬሚካላት፣ ጥዑያት ስድራቤታትን ፈንድ ኣከባብን ኣቢሎም ስጉምቲ ክወስዱ ይጽውዑ ኣለዉ። ስእሊ ስድራቤት ኣብ ኢዶም ሒዞም ናብ ዋሽንግተን ኣምርሑ። ንጋዜጠኛታት ብምዝርራብ ነቲ ወጥሪ ዝያዳ ነዳዲ ዝፈጠረ ዜናታት በጺሑዎም።
ሰነተራት ደቡብ ካሮላይናን ሓደ ኣባል ኮንግረስን ናብቲ ሽዑ ኣመሓዳሪ ትካል ሓለዋ ከባቢ ዝነበረ ስኮት ፕሩት ደብዳበ ጽሒፎም። ካልእ ኣባል ኮንግረስ ኣብ ሚያዝያ 2018 ኣብ ዝተኻየደ መስርሕ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ፕሩት ተቓውሞታት ኣልዒሉ። ብራያን ዊን፡ እዚ ኩሉ ነታ ስድራቤት ኣብ ግንቦት 2018 ምስ ፕሩት ኣኼባ ንምድላው ከም ዝሓገዛ ይኣምን።
"እቲ ሓላዊ ጸጥታ ዝኾነ ሰብ ስለዘይመጸ ሰንቢዱ" ይብል ብራያን ዌይን። “ብዙሕ ምስታ ዓባይን ሓያልን መሬት ኦዝ ምርኻብ ይመስል።”
ኣብ መንገዲ እቶም ስድራቤት ክሲ ኣቕረቡ። ማሕበራዊ መራኸቢታት ተጠቒሞም ሰባት ንነብሶም ኣብ ሓደጋ ከየእትዉ የጠንቅቑ። ሎረን ኣትኪንስ ናብ ድኳናት ሃርድዌር ብምኻድ፡ ብሓቂ ከምቲ ዝብልዎ ፍርያት ሜቲሊን ክሎራይድ ካብ መደርደሪታቶም የውጽእዎ ድዮም ዝብል ባዕላ ክትዕዘብ ከላ። (ሓንሳብ እወ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ኣይፋልን)።
እዚ ኩሉ ኣድካሚ እንተመሲሉካ ኣይተጋገኻን። እቶም ስድራቤታት ግን ጣልቃ እንተዘይኣትዮም እንታይ ምተፈጸመ ንጹር ምንባሩ ይኣምኑ።
ሎረን ኣትኪንስ፡ “ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ተገይሩ ዘይፈልጥ ዝኾነ ይኹን ነገር ኣይክግበርን እዩ።”
ንኣሽቱ ዓወታት ይበዝሑ። ሓደ ነገር ናብ ካልእ ኣምሪሑ ምኽንያቱ እቶም ስድራ ተስፋ ስለዘይቆረጹ። መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ነዊሕ ግዜ ኣረኣእያ ኣድላዪ እዩ፡ ፌደራላዊ ሕጊ ምውጻእ ብባህሪኡ ደንጉዩ እዩ።
ሓደ ትካል ሕጊ ንምቕራብ ዘድሊ መጽናዕቲ ንኽዛዝም ሓያሎ ዓመታት ወይ ልዕሊኡ ክወስድ ይኽእል። እቲ እማመ ቅድሚ ምዝዛሙ መሰናኽላት ክሰግር ኣለዎ። ይኹን እምበር ዝኾነ ገደብ ወይ ሓደስቲ ጠለባት ምስ ግዜ ደረጃ ብደረጃ ክኣትዉ ይኽእሉ እዮም።
ስድራቤታት ብተዛማዲ ብቕልጡፍ ካብ EPA ከፊላዊ እገዳ ክረኽባ ዘኽኣለን፡ እቲ ትካል ነቲ እማመ ቅድሚ ብጭቡጥ ደው ኣቢሉ ምቕራቡ እዩ። ድሕሪ ሞት ኬቪን ሃርትሊ ግን ድሕሪ ክልተ ዓመትን ፈረቓን እዩ ነይሩ፡ ቅድሚ እቲ ናይ ኤጀንሲ ሓለዋ ከባቢ ገደብ ተግባራዊ ምዃኑ። ከምኡ’ውን ኣብ ስራሕ ቦታ ንዝግበር ኣጠቓቕማ ኣይሽፍኑን እዮም፣ ከምቲ ወዲ 21 ዓመት ኬቨን ኣብ ስራሕ ዝገብሮ ናይ ባኞ ምቕባእ ስራሕ።
ይኹን እምበር ኣብ ውሽጢ ሓደ ትካል ብዝተፈላለዩ ኣካየድቲ ዝውሰዱ ዝተፈላለዩ ውሳነታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። እቲ ኣብ ነሓሰ 2024 ክጸድቕ ትጽቢት ዝግበረሉ ናይ መወዳእታ እማመ EPA፡ ንመብዛሕትኡ ዕላማታት፡ እንተላይ ንባኞ ምጽራይ፡ ሜቲሊን ክሎራይድ ኣብ ስራሕ ቦታ ምጥቃም ክእግድ እዩ።
"ክትዕገስ ኣለካ። ክትጸንዕ ኣለካ" ትብል ሎረን ኣትኪንስ። "ኣብ ህይወት ሓደ ሰብ ክመጽእ ከሎ፡ ብፍላይ ኣብ ደቅኻ ክመጽእ ከሎ፡ ትረኽቦ። ብቕጽበት"።
ለውጢ ምግባር ከቢድ እዩ። ንስኻ ወይ እተፍቅሮ ሰብ ስለ እተጐድአ ለውጢ ንምምጻእ ዝኸበደ ኪኸውን ይኽእል እዩ፣ ዋላ እኳ ካልእ ነገር ዘይክእል ምጽንናዕ ኪህብ ይኽእል እዩ።
ሎረን ኣትኪንስ “ተጣበቕ፡ ምኽንያቱ እዚ ስምዒታዊ መዓት ክኸውን እዩ” ትብል። "ሰባት ኩሉ ግዜ፡ ስምዒታውን ከቢድን እኳ እንተኾነ፡ ስለምንታይ ከምዚ ክገብር ይቕጽል ይሓቱኒ? መልሰይ ወትሩን ወትሩን እዩ ነይሩ፡ "ስለዚ ኮፍ ክትብል ኣየድልየካን'ዩ።" ቦታይ ስለዚ ድሕሪ ሕጂ ኣብ ከባቢይ ክትህሉ ኣየድልየካን እዩ።
"ፍርቂ ነብስኻ ምስ ሰኣንካ ከመይ ትሰርሕ? ሓደ ሓደ ግዜ ልቡ ህርመት ኣቋሪጹ ልበይ ድማ ኣብ ሓደ መዓልቲ ህርመት ኣቋሪጹ ይመስለኒ" ትብል። "ካልኦት ሰባት በዚ ክሓልፉ ስለዘይደሊን ካልኦት ሰባት ድማ ነቲ እያሱ ዝኸሰሮ ክስእኑ ስለዘይደልን ግን ዕላማይ ንሱ'ዩ። ዝድለ ክገብር ድሉው እየ።"
ብራያን ዊን እውን ተመሳሳሊ ሓሳባት ኣለዎ፡ ንማራቶን ክትውድእ ዝሕግዙኻ ገለ ጸቕጢ ዘቃልሉ ንጥፈታት ይመክር። እቲ ጂምናዝየም ናቱ እዩ። "ንስምዒታትካ መውጽኢ ክትረክብ ኣለካ" ኢሉ።
ዌንዲ ሃርትሊ፡ ኣክቲቪዝም ንባዕሉ ይፍውስ ምዃኑ ረኺባቶ ኣላ - ብደገፍ ካልኦት ስድራቤታትን ብሓባር ዝረኽብዎ ውጽኢትን።
ወዳ ከም ለጋሲ ኣካላት መጠን ኣብ ህይወት ካልኦት ቀጥታዊ ጽልዋ ኣሕዲሩ። ሕድሩ ዝያዳ ናብ መደርደሪታት ድኳናትን ናብ ኣዳራሻት መንግስትን ክዝርጋሕ ምርኣይ ዘሐጉስ እዩ።
ከምዚ ኢላ ጸሓፈት:- “ኬቪን ንብዙሓት ተወሳኺ ህይወት ኣድሒኑ: ንዓመታት እውን ህይወት ኣድሒኑ እዩ” በለት።
ንለውጢ ትደፍእ እንተኾንካ፡ ነቲ ዘሎ ኩነታት ንምዕቃብ ገንዘብ ዘውጽኡ ሎቢስት ኩሉ ግዜ ክዕወቱ እዮም ኢልካ ምሕሳብ ቀሊል እዩ። ተመኩሮ ህይወትካ ግን ክዕደግ ዘይክእል ክብደት ይስከም።
"ዛንታኻ ከመይ ጌርካ ከም እትነግር እንተፈሊጥካ፡ ኣካል ህይወትካ እንተኾይኑ ድማ፡ ሽዑ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ - ነቲ ዛንታ ክትነግሮ ምስ እትኽእል ድማ፡ ጽቡቕ ዕድል፡ ሎቢስትስ" ይብል ብራያን ዌይን። “መዳርግቲ ዘይብሉ ኒሕን ፍቕርን ሒዝና ኢና ንመጽእ።”
ምኽሪ ካብ ዌንዲ ሃርትሊ፡ “ስምዒትካ ንምግላጽ ኣይትፍራሕ።” ብዛዕባ እዚ ስምዒታት እዚ ኣብ ልዕሌኻን ኣብ ስድራ ቤትካን ዘለዎ ጽልዋ ተዛረብ። “ብስእሊ ኣቢልካ ውልቃዊ ጽልዋ ኣርእዮም።”
ሎረን ኣትኪንስ፡ "ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት፡ ሓደ ሰብ 'እኹል ዓው ኢልካ እንተትጭድር መንግስቲ ምሰምዐ ነይሩ' እንተዝብል ምሰሓቕኩ" ትብል። "እንታይ ግምት? ሓደ ድምጺ ለውጢ ከምጽእ ይኽእል'ዩ። እዚ ኣካል ውርሻ ወደይ'ዩ ዝመስለኒ።"
ጄሚ ስሚዝ ሆፕኪንስ ሪፖርተር ናይቲ ዘይማዕርነት ዝምርምር ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ክፍሊ ዜና ማእከል ህዝባዊ ቅንዕና እዩ።